3:08 صبح | ۱۳۹۸ چهارشنبه ۲۴ مهر
کد خبر: 59994 تاریخ انتشار: ۱۳۹۸ جمعه ۲۸ تير - 1:03 عصر ارسال به دوست نسخه چاپی

جام زهری که جنگ را پایان داد

گفتگو نیوز/ گروه سیاسی: قطعنامه 598 در تاریخ 29 تیر 1366 در 10 بند با رای مثبت 15 عضو دایم و غیر دایم شورای امنیت به تصویب رسید؛ مصوبه‌ای که پیش‌درآمدی یکساله برای پایان دادن به جنگ  ایران و عراق بود.

کشورها واکنش‌های مختلفی به این قطعنامه‌ داشتند؛‌ از استقبال رونالد ریگان رییس جمهوری وقت آمریکا تا در خواست گفت‌وگوی دوجانبه میخاییل گورباچف رهبری شوروی با ریگان و حمایت دولت‌های ژاپن، هلند، ایتالیا، نروژ، ترکیه، استرالیا، اتریش، کانادا و اردن.

روزنامه الثوره ارگان حزب بعث هم تصویب 598 را مثبت ارزیابی کرد و جلسه مشترک شورای فرماندهی انقلاب برای مطالعه و بررسی قطعنامه 598 تشکیل شد تا موضع این کشور درباره قطعنامه اعلام شود.

در ایران اما از این قطعنامه استقبال چندانی نشد؛ آیت‌الله خامنه‌ای رییس جمهوری وقت یک روز بعد از تصویب قطعنامه در جمع مردم اردبیل گفت که ایران هرگز این قطعنامه را که با فشار و تحت نفوذ آمریکا تهیه و تصویب شده است، قبول نخواهد کرد.

علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه وقت هم گفت که در قطعنامه عراق به عنوان متجاوز معرفی نشده و این نشاندهنده خط مشی غیرعادلانه و یک‌طرفه شورای امنیت است.

محسن رضایی فرمانده وقت سپاه پاسداران هم در کتاب جنگ به روایت فرمانده درباره موضع ایران درباره قطعنامه می‌گوید: «ایران در ابتدا قطعنامه 598 را رد نکرد و سکوت کرد و این اولین بار بود که ایران در مقابل قطعنامه سکوت می‌کرد. هرچند مسئولان اصلی کشور در جلسات خصوصی قطعنامه را تصویب کرده بودند و معتقد بودند این بهترین قطعنامه است و ما باید به دنبال پذیرش آن باشیم».

تنها دو روز بعد از تصویب قطعنامه بود که یک سخنگوی دولت عراق گفت این کشور قطعنامه 598 را پذیرفته و پذیرش قطعنامه توسط تهران هم ضروری است. عراق با تاکتیک پذیرش سریع قطعنامه از یک سو و آغاز جنگ نفتکش‌ها و جنگ شهرها از سوی دیگر، سعی داشت فضای جهانی را برای صدور قطعنامه تحریم تسلیحاتی ایران متحد کند.

اما آنچه در این میان به جنگ دامن زد حضور نیروهای خارجی در خلیج‌فارس جهت محافظت از کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های عبوری از خلیج فارس بود. نیروی دریایی آمریکا برای محافظت از کاروان‌های نفتکش کویتی و دیگر متقاضیان در خلیج فارس حاضر شدند که این امر با واکنش و اعتراض ایران مواجه شد؛ به عقیده دیپلمات‌های ایرانی، این امر نقض بند 5 قطعنامه 598 بود که در آن از تمامی كشورهای دیگر خواسته شده حداكثر خویشتنداری را مبذول دارند و از هرگونه اقدامی كه می‌تواند منجر به تشدید و گسترش بیشتر منازعه شود خودداری کنند. به غیر از آمریکا، شوروی، انگلیس و فرانسه هم تعدادی کشتی جنگی برای نظارت کشتی‌رانی تجاری، در خلیج‌فارس مستقر کردند؛ شوروی 7 فروند و انگلیس و فرانسه هر کدام 4 فروند. این اقدامات به خصوص حضور نیروهای آمریکایی در منطقه باعث افزایش تنش‌ها شد.

همزمان با بالا رفتن تنش‌ها در خلیج‌فارس، سپاه پاسداران برای بالا بردن آمادگی خود، مانوری با نام مانور شهادت به مدت سه روز در خلیج‌فارس برگزار کرد. قایق‌های تندروی سپاه نقش اول این مانور را بر عهده داشتند.

 

رفت و آمدهای دیپلماتیک بین ایران و حامیان قطعنامه و بعضا تنش‌های دیپلماتیک بین ایران و قدرت‌های جهانی ادامه داشت؛ ایران با عدم پذیرش قطعنامه قصد داشت مذاکره کند و خواسته‌هایش را به کرسی بنشاند. مهمترین خواسته ایران تشکیل کمیته‌ای برای تعیین متجاوز و معرفی آن به دنیا بود؛ گرچه این موضوع در بند 6 قطعنامه آمده بود، ولی ایران می‌خواست پیش از پذیرش این اقدام به سرانجام برسد.

با آغاز سال 67، اوضاع در جبهه‌های نبرد به شکل دیگری رقم خورد؛ اواخر فروردین 67 عراق حمله‌ای همه‌جانبه برای بازپس‌گیری فاو انجام داد. عراق در عملیاتی تحت عنوان «رمضان المبارک» به خطوط جبهه ایران که در فاو تشکیل شده بود حمله کرد؛ این حمله که منجر به سقوط فاو شد برای فرماندهان ایرانی غافلگیرانه بود.

خرداد 67 ایران دست به عملیات بیت‌المقدس 7 زد؛ در این عملیات نیروهای ایرانی به موفقیتی دست پیدا نکردند؛ این بار عملیات در گرمای شدید جنوب شروع شد و بعدها بیت‌المقدس7 به عملیات عطش معروف شد.

در تیر ماه 67 ایالات متحده در خصمانه، ایرباس مسافری ایران را که از بندرعباس به دوبی عازم بود با 290 مسافر غیرنظامی بر فراز خلیج‌فارس با موشک سرنگون کرد؛ زدن پرواز IR655 از سوی ناو وینسنس موجب واکنش‌های بسیاری در دنیا شد. اما آمریکا هیچگاه عمدی بودن این اقدام را بر عهده نگرفت.

همزمان تنش در خلیج‌فارس فراگیر شده بود و انتقال نفت به دشواری صورت میگرفت. از سوی دیگر وضعیت تسلیحاتی و تجهیزاتی ایران هم اوضاع خوبی نداشت. محسن رضایی فرمانده وقت سپاه در نامه‌ای آن احتیاجات نظامی گسترده‌ای را برای ادامه جنگ خواستار شد و گفت اگر این تجهیزات تامین شوند و امریکا هم از خلیج فارس خارج شود، سال 70 و 71 عملیات گسترده ایران علیه دشمن اجرایی شود.

امام(ره) معتقد بود امکان تهیه این نیازها را نداریم. پیش از آن نخست وزیر و وزیر دارایی وقت هم در گزارشی خدمت امام(ره) گفته بودند که حتی در سطح هزینه های موجود هم، کشور قدرت تامین هزینه جنگ را ندارد و از خط قرمز اقتصادی هم فراتر رفته ایم. اما هاشمی رفسنجانی درباره علت اصلی قانع شدن امام(ره) می‌گوید: «آنچه بیشتر از همه امام(ره) را قانع کرد، توضیح فاجعه بمباران های شیمیایی حلبچه و سردشت بود که پیش بینی می‌شد در آینده شاهد استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی توسط صدامیان با چراغ سبز ابرقدرت‌ها و حتی تکرار آن در شهرهایی مثل تبریز، اصفهان، قم و تهران با پرتاب موشک شیمیایی باشیم...».

 

٢٣ تیر 67 سران قوا و سیداحمد خمینی به خواست هاشمی رفسنجانی برای مذاکره درباره آینده جنگ، به منزل او رفتند. در این جلسه سیاست ختم جنگ مورد اتفاق نظر قرار گرفت و حاضرین دسته جمعی برای پیشنهاد ختم جنگ خدمت امام رفتند؛ خواسته‌ای که سرانجام با موافقت امام(ره) مواجه شد.

در جلسه‌ای که روز یکشنبه 26 تیر 1367 در دفتر آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شد تصمیم امام مبنی بر پذیرش قطعنامه به مسئولان ابلاغ شد.

پذیرش قطعنامه 598 از سوی ایران روز 27 تیر 1367 به طور عمومی منتشر شد و نامه‌ای با امضای رییس‌جمهوری وقت، آیت‌الله خامنه‌ای به دبیر کل سازمان ملل ارسال شد؛ امام هم در پیامی به ملت ایران در سالگرد کشتار حجاج ایرانی در مکه، قبول قطعنامه را اعلام کرده و برای اولین بار و شاید آخرین بار از تعبیر جام زهر برای قبول قطعنامه 598 استفاده کرد.

اگرچه پس از قبول قطعنامه از سوی ایران، صدام دست از جنگ برنداشت؛ این در حالی است که عراق تقریبا یک سال زودتر از ایران قطعنامه را پذیرفته بود. بعد از قبول 598 توسط ایران، ابتدا نیروهای عراقی به چند نقطه ایران از جمله خرمشهر هجوم آورد تا بتواند در لحظه آخر مناطقی از ایران را تصرف کند و دست بالا را در مذاکرات داشته باشد. هجوم دشمن به شکست انجامید ولی عراق دست از تلاش برنداشت و به کمک منافقین که از از اوایل دهه 60 به آغوش صدام رفته بودند، به سمت کرمانشاه حمله کرد که طی عملیات مرصاد این توطیه خنثی شد. در عین حال ایران توانست با استفاده از این اشتباهات صدام، عراق را در دنیا محکوم و پس از این شکست او را مجبور کند تا باردیگر به قطعنامه 598 اعلام پایبندی کند.

پذیرش قطعنامه از سوی ایران به تاریخ ۲۷ تیر ۶۷ اگرچه پایانی برای یک جنگ نابرابر هشت ساله بود اما از سوی دیگر آغازی برای ساختن دوباره کشور بود و البته دردهایی به جا گذاشت که فراموش نخواهد شد.



نظر شما
نام:
پست الکترونیکی:  
نظر شما:  
کد امنیتی: